Julbocken czyli Świąteczny Kozioł

wpis w: Varia | 0

Julbocken – Świąteczny Kozioł

Słomiany Kozioł na Starówce w Sztokholmie  (fot. wikipedia.org / Chime)
Słomiany Kozioł na Starówce w Sztokholmie (fot. wikipedia.org / Chime)

Skandynawska tradycja związana ze Świątecznym Kozłem wywodzi swe początki od odbywających się w okresie zimowym, świąt pogańskich, kiedy to kozy były palone przez nordyckiego boga Thora. Opowieść głosi, że w czasie zimowych obchodów pogańskiego święta Yule, Thor zabił dwa kozły, które ciągnęły jego rydwan, po to aby móc nakarmić nimi innych bogów. Kolejnego dnia, wiedziony wyrzutami sumienia, wskrzesił je przy pomocy swego młota.

Tradycje związane z postacią kozła przechodziły różne przeobrażenia na przestrzeni wieków, zmianom uległa także jego rola. Początkowo Julbocken był niewidzialnym przybyszem sprawdzającym, czy przygotowania do świąt zostały należycie poczynione, lub też dobiegły końca. Ludzie robili żarty pozostawiając kozę w domostwie sąsiada bez jego wiedzy, tak że ten musiał pozbyć się zwierzęcia w ten sam sposób.

Niegdyś kozioł był symbolem diabła, który towarzyszył Mikołajowi w średniowiecznych przedstawieniach. Figura kozła jako diabła znalazła swoje miejsce w praktykowanych onegdaj na terenach szwedzkich wiosek żartach. W okresie Świąt Bożego Narodzenia mężczyzna przebrany za kozła, przystrojony zwierzęcymi skórami, a także niekiedy z maską na twarzy i rogami udawał się od domu do domu strasząc ludzi i wymuszając podarki.

(ELSA BESKOW - Julbocken, fot. bukowskis.com)
(ELSA BESKOW – Julbocken, fot. bukowskis.com)
Julbocken
Julbocken, ilustracja autorstwa Jenny Nyström

Z czasem ta odrażająca postać nieco złagodniała. W XIX wieku zwyczaj wymuszania podarków uległ przeobrażeniu, na skutek czego Kozioł sam zaczął rozdawać prezenty. W XX wieku wyręczył go w pełnieniu tych obowiązków wszystkim dobrze znany Mikołaj.

Julbocken w Szwecji

Szwedzi odtwarzają na scenie historyjkę związaną z Thorem; jeden z aktorów przebrany jest za Thora, drugi za innego boga, a trzeci za zwierzę, które ma być poświęcone. W tle gra muzyka, a na koniec koza zostaje wskrzeszona.

Julbocken współcześnie

Julbocken jako postać wręczająca prezenty została zastąpiona osobą Mikołaja, który sam ujeżdża kozła lub też jego sanie są ciągnięte przez kozi zaprzęg. Julbocken Julbocken

Popularnie Julbocken przedstawiany jest w formie słomianej dekoracji, której duże wersje są wznoszone w okresie świątecznym na terenie wielu szwedzkich miast. Nielegalne palenie owych wielkich kozłów ma upamiętniać dawny rytuał zabijania tych zwierząt.

Wielki Słomiany Kozioł z Gavle (fot. wikipedia.org / Stefan)
Wielki Słomiany Kozioł z Gavle (fot. wikipedia.org / Stefan)

2011,Podpalenie Kozła w Gävle,:

Słomiany Kozioł

Tradycja Słomianego Kozła, przeplatanego czerwonymi wstążkami zapoczątkowana była przez ludzi, którzy dla zabawy zostawiali anonimowo kozła na przedsionku u sąsiadów lub przyjaciół, dołączając do niego niekiedy karteczkę z niegrzecznym wierszykiem. Obecnie Słomiany Kozioł jest bardzo popularną, bożonarodzeniową dekoracją w Szwecji, która zdobi nie tylko domostwa, będąc umieszczaną np. pod choinką, ale również witryny sklepowe i ulice.

Julbocken jako słomiana ozdoba świąteczna
Julbocken jako słomiana ozdoba świąteczna